Elektrik yüküyle yüklenmiş olan bulut ile yeryüzü arasındaki elektrik boşalması yıldırım olarak adlandırılır. Yıldırımın oluşumuna sebep olan elektriklenmenin, buluttaki buz kristallerinin sürtünmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bulutta oluşan elektrik yükü, yıldırımın yönünün de belirler. Eksi yükle yüklenmiş bulutta yıldırım buluttan yeryüzüne düşerken, artı yükle yüklenmiş bulutlarda ise yıldırım yeryüzünden buluta doğru yükselir.

Yıldırımlar milyonlarca voltluk gerilime sahiptirler. Bu da onları oldukça tehlikeli yapar. Yıldırım düştüğü anda elektrik akımı ile birlikte sıcaklık da aşırı derecede yükselir. Yıldırımın canlıya isabet etmesi ise yıldırım çarpması olarak adlandırılır ve bu durum genellikle ölümcül sonuçlar doğurur. Bu sebeplerle yıldırımlı havalarda önlem alınarak yıldırımın zararlı etkilerinden korunulması gerekir.

p18lklnv21180g140gclht1r1f6t3

Yıldırımdan Korunmak İçin Neler Yapılmalıdır?

  • Binalarda yıldırımdan korunmak için paratoner ya da yıldırımsavar adı verilen aletler kullanılır. Paratonerler, binaların çatılarına yerleştirilmiş olan metal bir kondüktörden ve buna bağlı kalın bir bakır kablodan oluşur. Bakır kablonun diğer ucu da yalıtkanla kaplı olup, kontrollü bir şekilde toprağa gömülmüştür. Paratonerin metal ve sivri uçlu olması, yıldırımı kendisine doğru çeker ve paratonere düşen yıldırım, bakır kablolarla toprağa aktarılır. Bu şekilde yıldırım en az zararla etkisiz hale getirilmiş olur.
  • Yağışlı ve yıldırımlı havalarda yıldırımdan korunmak için açık alanlarda dolaşılmamalıdır. Eğer üstü kapalı ve altına sığınılabilecek bir yer bulunursa yağış bitene kadar burada beklenmelidir.
  • Ağaçlar da yıldırımı çekerler. Bu sebeple yıldırımlı havalarda ağaç altlarına sığınılmamalı ve ağaçlık bölgelerde gezilmemelidir.
  • Yıldırımlı havalarda, metal ve sivri ucu olan şemsiyelerle dolaşılmamalıdır.
  • Eğer sığınacak bir yer yoksa açık alanda yıldırımdan korunmak için hacmin mümkün olduğunca küçültülmesi gerekmektedir. Yıldırım düşerken yere çömelip, ayakların bileştirilmesi ve başın da öne doğru eğilmesi gerekir. Ancak bu durumda kesinlikle yere yatılmamalıdır.
  • Saf su elektriği iletmez. Ancak toprak üzerindeki su birikintileri topraktaki tuzları çözerek iletken hale gelirler. Bu sebeple su birikintilerinden ve ıslak zeminlerden mümkün olduğunca uzak durulmalıdır. Futbol müsabakası esnasında sahaya düşen yıldırımların, sahadaki tüm futbolcuları etkilediği durumlar defalarca yaşanmıştır. Bu durum yıldırımdan kaynaklanan enerjinin, ıslak zeminde ne kadar geniş bir alanda etkili olabileceğini göstermektedir.
  • Arabalar yıldırımdan korunmak için güvenli yerlerdir. Yıldırımlı havalarda arabalar kullanılarak seyahat edilebilir veya tehlike geçene kadar araba içerisinde beklenebilir.

Fizik Mühendisleri Odası (FMO) İkinci Başkanı Süreyya Çetin Tekin, “Ayakları mümkün olduğunca birleşik tutmalıyız. Ayaklar ne kadar açık olursa yıldırımın topraktan gelen etkisi o kadar artar” dedi.

Tekin, yaptığı açıklamada, açık alanda yıldırımdan korunmanın zor olduğunu ancak alınacak birkaç basit önlemle yıldırım düşmesi sonucu meydana gelecek zarardan korunmanın mümkün olabileceğini kaydetti. Tekin, “Bilindiği gibi bahar aylarındayız. Bu aylar yağmurun çok yağdığı ve dolayısıyla yıldırım düşmesinin çok yaşandığı aylar. Yıldırımlı havalardan korunmak için bazı tedbirler uygulanır. Yapıların tesislerin korunması için paratoner dediğimiz cihazları kullanırız” diye konuştu.Açık alanda bulunan kişilerin kendilerini yıldırıma karşı korumalarının son derece zor olduğunu ancak bunun için birkaç tedbir uygulanabileceğini vurgulayan Tekin şunları kaydetti:
“Yıldırımlı ve açık havada hareket etmek, koşmak, motosiklet kullanmak  yıldırım çarpmalarına  davetiye çıkartıyor. Yıldırımlı havada hareket halinde olmak koşmak hele motosikletle gitmek gibi hızlı hareket halinde olmak etrafta elektriksel yüklerin oluşmasına sebep olarak yıldırımı davet eden bir etki oluşturur. Yakın zamanda Kerim Şevket Ökten motosikletiyle giderkenyıldırım çarpması sonucu vefat etti. Onun gibi açık havada bulunan çobanlar askeri birliklerdeki askerlerimiz yıldırımdan zarar gördü.”

Açık alanda ayaklar birleşik tutulmalı
Ağaç altında, saçak altında veya yıldırımın düşmesi muhtemel yerlerin yakınında bulunmanın da tehlikeli olacağına dikkati çeken Tekin, “Yıldırım düştüğü yerde belli bir alan içerisinde etkili olduğu için etki alanında bulunan canlılara da zarar verebiliyor. Yıldırımlı havalarda mümkün olduğu kadar kapalı alanlarda beklemek, yıldırımlı havanın etkisinin geçmesini beklemek en geçerli yoldur. Aksi takdirde açık alanda yıldırımdan korunmak çok zor olur. Zorunluluk halinde dışarıda olunması gerektiği durumlarda ise mümkün olduğu kadar ayak arasını açmamak gerekir. Dışarıda bir yerde beklemek zorunda kaldıysanız ayakları mümkün olduğunca birleşik tutmalıyız. Ayaklar ne kadar açık olursa yıldırımın topraktan gelen etkisi o kadar artar. Bu etkiden dört ayakları olduğu için hayvanlar çok zarar görür” diye konuştu.

Otomobil üzerine yıldırım düştüğünde ise içerisindekilerin herhangi bir zarar görmeyeceğini ifade eden Tekin, arabanın faraday kafesi şeklindeki yapısının üzerine düşen yıldırımı ıslak lastikler vasıtasıyla topraklandığını belirtti.