Ses nasıl yayılır?

Ses-Nasıl-YayılırSes havada, suda ve katı maddelerde molekülden moleküle titreşimler halinde yayılır. Ses boşlukta yayılmaz. Işık enerjisi ses enerjisinden daha hızlı hareket eder. Ses, havada saniyede 340 metre yol alır. Sesin yayılma hızı ortamın cinsine ve sıcaklığına göre değişir. Suda saniyede 1500 metre, demirde 5100 metre hızla yayılır.

Sesin bir engele çarpıp geri dönmesine yankı adı verilir. Sesin yankılanma özelliği, insanlar ve diğer bazı canlılar için çok önemlidir. Örneğin yarasalar gözleri görmediği halde etrafa yaydıkları ses dalgalarının bir cisme çarpıp yankılanarak geri dönmesini algılarlar. Böylece etraftaki varlıkların farkına varırlar. Radarlarda aynı sistemle çalışmaktadır. Bu sistem sayesinde trafikteki bir aracın hızı ve yeri tam olarak belirlenir.

Ses Yayılma Örnekleri

  • Sesin yayılması yan yana dizili madeni paralara benzetilebilir. Baştaki paraya kuvvet uygulanınca bu paranın enerjisi sırasıyla diğer paralar tarafından en sondaki paraya iletilir.
  • İki pet bardak ve bunları birbirine bağlayan iple sesin yayılması sağlanabilir.
  • Ses bu olayda katı ve gaz halindeki maddelerde yayılmıştır.
  • Ses, 1. kişinin ağzından çıkar ve hava tarafından 1. pet bardağa ulaşır.
  • Ses, 1. pet bardaktan ipe ve ipten de ikinci pet bardağa ulaşır.
  • 2. pet bardaktan havaya yayılır ve 2. kişiye ulaşır.
  • Bir yüzücünün su altında çıkardığı ses, su altındaki diğer kişiler tarafından duyulabilir.
  • Diyapazona lastik tokmağı ile vurulunca, tokmağın enerjisi diyapazona aktarılır. Diyapazonun titreşen kolu, kendisine değen hava moleküllerini titreştirir. Bu hava molekülleri titreşirken (ileri – geri hareket ederken) etrafındaki diğer hava moleküllerini de titreştirir ve havada görünmez bir dalga hareketi oluşur.
  • Bir hoparlörden ses yayılırken hoparlördeki kağıt (koni) ileri – geri titreşir. Bu kağıt ileri (dışa) doğru hareket ettiğinde önündeki hava moleküllerini iterek sıkıştırır. Hoparlördeki kağıt geriye (içeri) doğru hareket ettiğinde önündeki hava moleküllerinin arasını açar. Bu şekilde sürekli sıkışan ve ayrılan hava molekülleri ses dalgalarını oluşturur.
  • Kırıcı ile delme işlemi yapılırken kırıcının ucunun titreşmesi ile oluşan ses, hava tanecikleri sayesinde dalgalar halinde yayılır.