Köstence. Romanya’da bu günkü adı Constanta olan bîr liman şehri.

Karadeniz kıyısında yer almakta olup milâttan önce VI. yüzyılın başlarında Tomis adıyla Miletli Yunanlılar tarafından kurulmuştur. Tomis’le ilgili ilk bilgiler, şehrin komşu Callatisler’in saldırısına mâ­ruz kaldığı milâttan önce 260 yılma ait­tir. Milâttan önce I. yüzyılda sırasıyla Pontus Kralı VI. Mithridates, Romalı General Lucullus ve Dacia Kralı Burebista tara­fından zaptedildi. Romalılar döneminde Tomis, altı Yunan kolonisinin oluşturdu­ğu konfederasyonun merkezi durumun­daydı. Milâttan önce 17-8 yıllarında Ro­malı şair Publius Ovidius Naso’nun sür­gün yeri olarak da ünlüydü. Milâttan son­ra I ve III. yüzyıllar arasında büyük bir gelişme gösterdi. Bu sıralarda 20-30.000 civarında nüfusa sahipti. III. yüzyılda bir­kaç defa Gotlar’ın istilâlarına mâruz kal­dı. Ardından Roma İmparatorluğu’nun yeni organizasyonu sırasında Küçük Seythia vilâyetinin merkezi haline geldi. IV. yüzyılda halkının büyük çoğunluğu Hıris­tiyanlığı benimsedi ve burada bir pisko­posluk kuruldu. Bu yüzyılda İmparator II. Constantinus’un (337-361) yeniden inşa ettirdiği şehir ona izafeten Constantiana olarak adlandırıldı. Şehre yapılan tahki­matlarla VI ve VII. yüzyıllardaki ilk Slav ve Avar saldırılan geri püskürtüldüyse de Bulgarlar’ın 679-681 arasında Dobruca bölgesini ele geçirmesi sırasında şehir tahrip edildi. Bulgar idaresinde küçük bir taşra merkezi konumunda kalan şehir 971’de Bizans hâkimiyetine geçti. İdrîsî haritasında ve XIV. yüzyıl İtalyan kaynak­larında zikredılmişse de bu dönemde şe­hir Roma devrinin canlılığından uzaktı. XIV. yüzyılda şehir önce Dobrotici Devleti’ne ait İken aynı anda Osmanlılar ve Ef­lak Prensi Mircea tarafından alınmak İs­tendi. 1402’de Mircea buraya hâkim ol­muşsa da Osmanlılar 1419’da Constanta ile beraber Dobruca’nın büyük kısmını fethettiler. Osmanlı idaresinin ilk anları oldukça serbest geçti, fakat aynı zaman­da kayda değer bir müslüman Türk iskânı gerçekleşti. Adı Köstence olarak değişti­rilen Constanta önce Silistre sancağının Tekfurgölü (şimdi Techirghiol) kazasına bağlandı.

Cizvit Giulio Mancinelli 1S80’lerde bu­rada küçük bir köy olduğunu kaydeder­ken 1597 Osmanlı tahrirleri de sadece otuz bir vergi mükellefinin bulunduğunu ve 12.000 akçe irad kaydedildiğini haber vermektedir. Şehir XVII. yüzyıl başların­da Leh kazakları tarafından tahrip edil­diyse de kısa zamanda kendisini toparla­dı. Evliya Çelebi burada 1SO ev, bir cami ve kırk-elli tahıl ambarı bulunduğunu yazmaktadır. Bu rakamlara göre Kösten­ce Limanı’nın gittikçe önem kazandığı anlaşılmaktadır. XVIII. yüzyılda Trabzon bölgesinden gelen bir grup asker ve ge­mi reisi buraya yerleşti. Bunların bir bö­lümü 1722’de III. Ahmed’in emriyle geri gönderildi.

1768-1774 ve 1787-1792 Osmanlı-Rus savaşlarında harap olan şehir yeniden imar ve tahkim edildikten kısa bir süre sonra 1809 ve 1829 savaşlarında Ruslar tarafından yine ele geçirildi. Şehir yeni­den küçük bir köy haline döndü. Moltke, 1830’lann sonlarında burada sadece kırk ev ve küçük bir liman bulunduğunu yaz­maktadır. Kırım savaşında bir defa daha ; Bus işgaline uğrayan Köstence 1854’te Ruslar tarafından Fransızlara teslim edildi. XIX. yüzyılın ikinci yarısında Dobruca bölgesinin stratejik öneminden dolayı Os­manlılar Köstence’ye de özel ilgi göster-(ffler. 1857’de Osmanlı idaresi, bir İngiliz jlrketi vasıtasıyla Tuna üzerindeki Cer-navodâ ile Köstence arasında demiryolu inşasını başlattı ve demiryolu 1860’ta ta­mamlandı. Bu arada aynı şirket marife­tiyle demiryolu istasyonuna ilâve olarak liman genişletildi, deniz feneri ve 400’e yakın yeni ev inşa edildi. 1859’da nüfus 3000’e çıktı. 1864 idarî düzenlemelerinde Köstence Tuna vilâyeti Tulçı sancağına bağlı bir kaza merkezi oldu. 93 Harbi’nde Ruslar tarafından işgal edildi (1877). Daha sonra Ayastefanos ve Berlin ant­laşmalarıyla bütün Dobruca ve Köstence Romanya’ya bırakıldı (1878). Savaş yılla­rında nüfusu 4-5000’ine kadar düşen Köstence, Romanya’nın Judet adı verilen idarî biriminin merkezi olarak kısa za­manda nüfusu arttı ve ekonomik yönden gelişti. Daha I. Dünya Savaşı’ndan önce Köstence, Romanya dış ticaretinin büyük kısmının gerçekleştirildiği liman haline geldi. Nüfus 1894’te 10.000’den 1912′-de 27.000’e, 1930’da 59.000’e, 1948′-de 78.000’e, 19S6’da 99.000’e, 1966’da 150.000’e, 1977de 256.000’e ve 1992′-de 350.000’e ulaştı. Şehir oldukça geniş­ledi ve yeni ihtiyaçlara uygun yeni yapılar inşa edildi. M. Dünya Savaşı sonrasında ticarî boyutun yanına turizm imkânı da eklendi. Romanya’nın en önemli kültürel merkezleri arasında yer alan Köstence 1923ten itibaren bir Ortodoks piskopos­luğu da barındırmaktadır. Şehirde iki yük­sek denizcilik okulu ve 1990’da kurulan devlet üniversitesi vardır.

XX. yüzyılda gerçekleşen Roman iskâ­nıyla şehirde müslümanlann oranı gittik­çe azaldı. Hemen hemen tamamı Türkler’den oluşan müslûman nüfus 20.000’e kadar düştü. Köstence’de bulunan beş caminin en eskisi 1868’de İnşası tamam­lanan. Hünkâr Camii olarak da bilinen Aziziye Camii’dir. En ihtişamlısı ise 1910′-da Romanya Devleti’nin de yardımı ile yaptırılan Büyük Cami’dir. Romanyalı mimar ve mühendisler tarafından plan­ları çizilen bu cami, XVIII. yüzyılda inşa edilen bir caminin yerine 1822’de yapı­lan Mahmudiye Camii’nin yerinde kurul­muştur.

Coğrafya

Yörede maden suyu kaynakları vardır. Ayrıca deniz banyosu yazın pek çok turisti çeker. Ana yerel endüstri tanen asidi ve petrol tamburası üretimidir. Özellikle Mamaia kuzeyde sahil dinlenme yeridir.

Politika

Şimdiki Köstence başkanı Sosyal Demokrat Parti’li Radu Stefan Mazare dir.

Köstence belediye meclisi 2004 yılı yerel hükümet seçimlerinde seçildi. 27 üyeden meydana gelen meclisin kompozisyonu aşağıdaki gibidir.

Parti Sandalye Şimdiki Üyeler
Sosyal Demokrat Parti 15
Ulusal Liberal Parti 6
Demokrat Parti 3
Büyük Romanya Partisi 3

Nüfus

2002 nüfus sayımına göre, Köstence şehrinin nüfusu 310.471 idi. Köstence çevresindeki alanlarda Navodari 32.400, Ovidiu 13.134 ve Basarabi 19.857 kişilik nüfuslarıyla ve komünleri Cumpana 12.532, Lumina 7.858 (2004 yılı), Valu lui Traian 8.824 ve Agigea 5.482 kişilik nüfuslarıyla Köstence şehrinin nüfusunu artırarak 401.613’e ulaştırır.

Azınlıklar 1853 1913 2002
Tümü 5,204 27,201 310,471
Romen 279 (%5,4) 15,663 (%57,6) 286,332 (%92,2)
Tatar 1,853 (%35,6) 277 (%1) 8,274 (%2,8)
Yunan 1,542 (%29,6) 3,170 (%11,6) 546 (%0,17)
Türk 104 (%2,9) 2,451 (%9) 9,018 (%2,9)
Bulgar 342 (%6,5) 940 (%3,4) 48 (%0,01)
Yahudi 344(%6,6) 1,266 (%4,6) 44 (%0,01)
Roman 127 (2,4) n/a 2,962 (%0,95)

Yıllara göre nüfus

Yıl Nüfus
1853 5,200
1879 artış 10,419
1900 artış 13,000
1910 artış 27,000
1930 artış 59,000
1950 artış 80,000
1970 artış 172,000
1985 artış 319,000
1992 artış 350,581
2002 azalış 310,471
2006 azalış 306,200
2007 azalış 304,900
2008 azalış 303,712
2009 azalış 302,171

Ulaşım

Tuna(mavi) ve Kanal(kırmızı)

Tuna(mavi) ve Kanal(kırmızı)

1895’te Bükreş demiryolunun açılmasıyla, (Tuna’yı Cernavoda’daki bir köprüyle geçen) Köstence’ye hububat ve petrolde hatırı sayılır bir büyüklükte transit ticareti getiriyordu. Kömür ve kok kömürü geniş bir şekilde ithal listesi başındaydı. Bunları makineler, demir malzemeler, pamuk ve yün iplikleri takip ediyordu. Köstence’yi Bükreş’e bağlayan A2 transit yolu hemen hemen tamamlanmakta olup, halen Bükreş’ten Cernavoda’ya çalışmaktadır, 2008 yılına kadar Köstence’ye açılacaktır.

Köstence limanı girişinde bir feneri olup, dalgakıran tarafından korunmaktadır.

Kuzey rüzgârlarından iyi korunur. Fakat güney, güney doğu ve güney batı rüzgârları bazen hayli tehlikeli olur. Romanya donanmasının Karadeniz filosu için burası bir üstür. Geniş kanal (Tuna-Karadeniz kanalı) Tuna nehrini Karadeniz’de Köstence’ye bağlar.

Kötence’de toplu taşıma sistemi Regia Autonoma de Transport in Comun Constanta (RATC) dir. 17 otobüs hattı, 2 tramvay hattı ve 2 troleybüs hattı vardır. Şehir 2002 başında, yaşlanan DAC otobüsleri yerine 130 yeni MAZ ötobüsleri satın aldı. Şimdi otobüs filosunun %90’ı yenidir. Otobüsler parlak renklerde pembe, sarı ve yeşil boyalıdır.

İklim

Köstence tipik olarak Akdeniz iklimi benzeri olup farklı dört mevsim içerir.

Yazlar sıcak kurak ve güneşli Temmuz sıcaklık ortalaması 23 °C’dir. Karadeniz’in ılıman etkisinden dolayı Köstence, iç bölgelerde sıkca bulunan sıcak günleri nadiren yaşar. Yaz 15 Haziran’da başlar ve Eylül’ün sonuna kadar devam eder.

Ve oldukca ılıktır. Geceler hâlâ tropikaldır (ısı 20 °C’nin üzerindedir), Eylül ayının on günlük ortalamasında. Karadeniz’in ısıyı yığmasından dolayı Eylül, Haziran ayından daha ılıktır. İlk don olayı Kasım ayının 19’unda vuku bulur. Kış daha ılıktır, Romanya’nın güneyindeki şehirlerle kıyaslandığında. Çok az kar olur fakat hava çok rüzgârlıdır. Bu nedenle hoş değildir. Kış iç bölgelerden çok daha sonra gelir. Aralık’ta hava sık sık yumuşaktır. Isı 12 °C’ye ulaşır. Ocak ayı ortalama sıcaklığı +4 °C dir. İlkbahar erken gelir fakat çok serindir. Nisan ve Mayıs ayları Karadeniz sahilleri en serin yerdir Romanya’da.

450px-moscheea_carol_i_constanta

395px-constanta_romania

constanta_shipyard

800px-constanta_pink_bus