Hedy Lamarr Kimdir? Onu Önemli Kılan İcat Ne? İşte Lamarr Hakkında Bilinmeyenler

lamar1

Hollywood’un en hoş oyuncu yıldızlarında olan Hedy Lamarr’ın iletişim dünyasının kaderini değiştirmiş olan Wi-fi teknolojisinin mucidi olan kişi olduğunu biliyor muydunuz?

Pulitzer ödüllü ABD’li yazar Richard Rhodes’un “Hedy’s Folly: The Life and Breakthrough Inventions of Hedy Lamarr” isimli son kitabı, çok az kişinin bilmiş olduğu bir gerçeği ortaya çıkardı. Peki Hedy Lamarr kim? Oyuncuyken teknolojiye olan ilgisi nasıl başladı?
 
Avusturya’da 1913 yılında dünyaya gelmiş olan Lamarr, oyunculuğa çocuk yaşlarda başlar. Küçük yaşlarda sinema yıldızı olmayı başaran Hedy’nin 1933’te evlenmiş olduğu Adolf Hitler’in dostlarından olan silah tüccarı Friedrich Mandl, orduya silah ve uçak satışı yapmaktaydı. Birlikte katılmış oldukları yemeklerde genelde silah teknolojisi konuşulmaktaydı. Matematik zekası bulunan Hedy, savunma teknolojileri konusu hoşuna gitti. Eşi de, Hedy gibi Yahudi kökenden di  fakat Nazi iş adamlarıyla çalışmalar yapardı. Evlerinde düzenlemiş oldukları partilere Hitler ve Mussolini de katılım sağlardı.
 
lamar3Bakı yapmakta olan bir eş Mandl, Lamarr’ın filmlerde rol almasına yasak getirerek onu kendi iş alanında çalıştırmaya başladı. Bilime özel bir ilgisi bulunan bu hoş oyuncu, bu dönemde beraber vakit geçirmiş olduğu mühendisler ve teknisyenler yardımıyla silah teknolojisinin ayrıntılarını öğrendi. Almanlar’ın uzaktan kumandalı torpido yapmak amacında olduklarını o zamanlarda eşinden öğrendi ve konuyla çok ilgilendi. Bir zaman  sonra eşinin despotluğu ve Naziler’e yakınlığı sebebiyle canından bezmiş olan Lamarr, çılgın bir karar verdi. 1937 yılında bütün mücevherlerini çantasına doldurarak eşine uyku ilacı veren Lamarr, hizmetçisinin kılığına girip malikanesinden kaçtı.
İlk önce Londra’ya kaçtı. Bir süre sonrasında eşinden boşanıp küçüklükten  beri hayalini kurmuş olduğu Hollywood’a taşındı. Burada tanışmış olduğu yapımcı Louis Burt Mayer, ona yıldızlığa uzanmış olan yolun kapılarını açtı. 1940’tan 1958’e kadar Clark Gable, James Stewart ve Spencer Tracy gibi oyuncularla 20’nin üstünde filmde rol almış olan Lamarr, artık dönemin sinema eleştirmenleri tarafından ‘Dünyanın en hoş kadını’ olarak nitelendirildi. Fakat Lamarr, setlerden arda kalan zaman, filmlerinde hayat vermiş olduğu vamp kadın karakterlerine taban tabana zıt bir proje ile uğraşmaktaydı.
 
Evinin yakınında oturan müzisyen George Antheil’e 1940’ta uzaktan kumandalı torpido ile ilgili ilk kanaatlerini anlattı. Müzisyen komşusu Antheil ile birikte yürüttüğü projenin amacı, nefret ettiği Naziler tarafından hedefi değiştirilemeyen torpidolar üretmekti. Çünkü o dönem içerisinde tek bir radyo frekansı vasıtasıyla kontrol edilmekte olan torpidolar, frekansı belli olan düşman donanması tarafınca etkisiz hale getirilebilmekteydi. Lamarr’ın hedefi; uzaktan kontrol sağlanabilen torpidoların, düşmanın sinyal karıştırıcıları (jammer) sebebiyle denetiminin kaybedilmesini engellemekti. Torpidoyu yönlendiren radyo frekansı düşman tarafından belirlenirse, sistem elektronik olarak kilitlenir ve kontrol kaybedilirdi. Hedy, bunun çözümünü bulmuştu fakat yöntem desteğe ihtiyacı vardı.

 lamar4
 
Uzaktan kumandanın telsiz frekans ayarı sürekli olarak değiştirilirse düşmanın müdahale imkânı kalmazdı. Fakat, telsiz ve torpido aynı zamanda  frekans değiştirmeliydi. Bu hususta komşusu Antheil yardım etti. Çözüm, delikli kağıt rulolara kaydedilmiş olan notalara göre müzik çalmakta olan piyanolardı. Otomatik piyanoların çalışma düzeninden etkilenen çift, ‘frekans atlamalı yayılı spektrum’ teknolojisini daha da ileri boyuta taşıdı. Telsiz vericisi ve torpidoya yerleştirilen ve delikleri aynı olan rulolar, frekansı aynı zamanda değiştirecekti.
 
Buluşun patentini 1942’de kendilerine aldılar yalnız ABD donanması bu durula ilgilenmedi. Benzeri bir sistem, diğerlerince 1957’de transistör sayesinde yapıldı. ABD, bu teknolojik üstünlüğü 1962 Küba Füze Krizi patlak verene değin kullanmadı. O tarihe gelmiş olduklarında patentin süresi dolmuş olmasından çifte para ödemesi yapılmadı. Fakar bilim adamları, 1962’den sonra Lamarr ve Antheil’ın buluşunu değişik amaçlar için uyarlamak için devreye soktular. Her buluş bir öncekinin üstüne eklenmiş oldu.
Neticede  Lamarr ve Antheil’ın oluşturmuş oldukları  temelden yararlanılarak, günümüzde milyarlarca insanın kullanmakta olduğu GSM, Wi- Fi ve GPS teknolojileri icat edilmiş oldu. Elektroniğin Öncüleri Vakfı 1997’de Hedy’nin bu patentini fark etti ve ona Elektronik Öncüsü Ödülü layık gördü. İletişimin kaderinde değişiklik yapan buluşundan tek kuruş kazanç elde edemeyen Lamarr, 2000’de Florida’daki gösterişsiz evinde hayata veda etti.