Çığ nedir, nasıl oluşur? Çığ tehlikesine karşı neler yapabiliriz, çığdan korunma yolları nelerdir?

Çığ, genellikle bitki örtüsü olmayan engebeli, dağlık ve eğimli arazilerde, vadi yamaçlarında tabakalar halinde birikmiş olan kar kütlesinin iç ve/veya dış kuvvetlerin etkisi ile başlayan bir ilk hareket sonucu tetiklenmesi ve yamaçtan aşağıya doğru hızla kayması olarak tanımlanır.

Çığ genellikle kar çok yağdığında meydana gelir. En son yağan taze kar tabakasının alttaki eski tabakayla iyi kaynaşmaması sonucu oluşur. Bir hayvan, bir insan veya rüzgar gibi farklı etkenlerle tetiklenebilir.

Çığ kısaca, kar tabakası veya tabakalarının iç ve dış kuvvetler etkisi ile yamaç eğim yönünde gösterdiği akma hareketidir. Aşağı doğru kayarken, üzerinden geçtiği karları da kendine ekler ve bu nedenle giderek büyür. Çığın tehlikeli olmasının bir nedeni de, bu büyümedir. Yüksek bir noktadan başlayıp giderek büyüyerek insanların yoğun olduğu bölgeye kadar ilerleyebilen çığ, birçok kişiyi kendi içine katabilir.

cig-nedir-130415-4Türkiye’de çığ tehlikesi var mı?

Türkiye’nin özellikle kuzey-kuzeydoğu ve doğu kesimlerinde, çığ olayına uygun topografik ve meteorolojik koşullara sahip dağlık alanlar mevcuttur. Ortalama yüksekliği 1000 m’yi geçen ve çığ oluşumuna uygun alanların yüzölçümü bu bölgeler içinde çok yüksek bir yüzdeye sahiptir.

Dağlık alanlar, Türkiye yüzölçümünün yaklaşık 3′te 1′ini oluşturur. Yani çığ olayının meydana geldiği alanların yayılımı da oldukça fazladır. Bu bölgelerde meydana gelen çığlar, yerleşim yerlerini, yolları, turistik tesisleri ve diğer bütün devlet yatırımlarını tehdit etmektedir. Çığ olayının yerleşim yerlerine etkisi her afet türü gibi sosyal ve ekonomik açıdan olmaktadır.

1958 yılından itibaren Türkiye’de kayıtlara geçmiş 448 adet çığ olayı vardır. Çığ yalnızca can kaybına neden olmaz. Çığdan etkilenen alanlardaki maddi kayıpları karşılayamayan insanların bölgeden göç etmesi çığın bir sosyal sonucudur. Çığ, ekonomik olarak da zarar verir. Çığın verdiği hasarlar kısa sürede telafi edilememektedir. Bunun sonucu olarak bazı bölgeler turizm açısından etkilenmektedir.

Çığdan korunma yolları nelerdir?

cig-nedir-130415-2

Çığ genellikle çok hızlı gelişir ve hızlı hareket eder. Bu nedenle, çığın oluşması fark edildikten sonra mümkün olduğunca hızlı ve soğukkanlı olunmalıdır. Çığın başlangıç anından sonra, eğer bina içindeyseniz tehlike geçene kadar orada kalın.

Dışarıdaysanız aşağıdakileri yapabilirsiniz;

* Çığ başladığında, çığın büyüklüğüne, hızına, patikanın genişliğine, etrafta bulunan araçlara bağlı olarak daha güvenli bir yere gidilmelidir. Büyük ve sabit kayalar, yamaç aşağı girintiler gibi…
* Çığın daha yavaş ve yüksekliğinin az olduğu kenar kısımlarına ulaşmaya çalışın.
* Bağırarak veya başka ses kaynaklarını (korna, çan, ıslık, siren) kullanarak, diğer insanları uyarın.
* Eğer çığa yakalanmanız kesin ise veya o anda kayak yapıyor iseniz, kayak sopalarını ve kayakları çıkarıp atın; sabit bir ağaç, kaya veya başka bir sert cisme tutunmaya çalışın.
* Kırılmış ağaç ve kaya parçalarından uzak kalmaya veya korunmaya çalışın.
* Yerden de destek alarak yüzme hareketi yaparak akan karın üstünde kalmaya çalışın.
* Ağzınızı sıkıca kapatarak, kafanız karın altında kalırsa mümkün olduğunca nefesinizi tutmaya çalışın.
* Önerilen diğer bir yöntem de akış sırasında oturma pozisyonu almaktır. Bu yöntemde bacaklar ve kollar birbirlerine yapıştırılır ve çığ durmadan kısa süre önce, bacaklar ile yeri sertçe iterek kalkmaya çalışmalı. Çünkü çığ durduktan sonra, betonumsu bir özellik kazanacak olan kar içinde, değil kalkmak parmağımızı oynatmak bile imkansız olacaktır.
* Çığ durmadan önce mutlaka ağız ve burnu kapatacak şekilde bir el yüzümüzde, diğer el de başın üstünde durmalıdır. Böylece kar altında kalınan zaman boyunca, nefes alabileceğimiz kadar bir boşluğu genişletmiş oluruz.
* Karda ses iletimi azdır, ancak yüzeye yakın olduğunuzu hissederseniz bağırmak yararlı olabilir.
* Bazı olaylar ve araştırmalar göstermiştir ki, sırt çantası taşıyan insanların çığın topuğu civarında yüzeyde kalma şansları, taşımayanlardan daha fazladır.

cig-nedir-130415-4

Eğer bir aracın içindeyseniz;

* Motoru durdurup, ışıkları söndürmeli,
* Araçtaki oksijen miktarını korumak için sigara içmemeli ve kibrit yakmamalı,
* Eğer telsiz varsa çağrı yapmalı ve telsizi alıcı konumunda sürekli açık tutmalı,
* Dışarı ses (korna) ve ışık verecek herhangi bir alet (fener gibi) faydalı olabilir,
* Eğer araçta bir çubuk veya benzeri bir alet var ise, bunu kar içine yukarı doğru batırıp kurtarmaya gelecek olanların çubuğu görmelerini de sağlayabilirsiniz.
* En son olarak da aracı çevreyelen karı kazabilirsiniz. Ancak güvende olduğunuzdan emin olduğunuzda bu işleme başlayınız.

Çığ olduktan sonra, en kısa zamanda ilgili kişi ve kuruluşlara haber verilmelidir. Ancak, afet olduktan sonra ilgili kişilere ulaşılamıyor ise 155 Polis, 156 Jandarma ve 179 Alo Valilik hatlarını arayabilirsiniz.

cig-nedir-130415-5Çığın oluşumuna etki eden faktörler nelerdir?

Arazi: Eğim ne kadar fazlaysa, tehlike o kadar büyüktür. Yüzde 30′luk bir eğim çığ oluşumu için yeterlidir. Gölgede kalan sırtlarda çığ tehlikesi, güneş görenlere göre daha fazladır.

Taze Kar: Taze kar tabakası ne kadar kalınsa, çığ tehlikesi o kadar büyüktür. Kötü hava şartlarından sonra güneşin açtığı ilk gün çok risklidir. Karın tabaka halinde kaydığı yerlerden uzak durmak gerekir. Dipten gelen boğuk sesler de tehlike işaretidir.

Fırtına: Kar fırtınası olduğunda, kar tanecikleri döne döne uçuşur ve rüzgarsız sırtlarda birikir. Tepe üstlerinde dalga şeklinde birikmiş kar, alttaki sırtta çığ tehlikesini gösterir.

Isı: Kar yağışından sonra ısı birden düşerse, yeni kar tabakası alttakine iyi işleyemez. Hava ısındığında da kar gevşer ve tehlike artar. Bu nedenle baharda daha çok çığ olur.

Kaç tip çığ vardır?

Toz çığ: En çok rastlanan çığ tipi. Toz kardan oluşan bu tip çığlar, saatte 400 km hıza erişebilir ve yarattığı hava basıncı ile büyük zarar verir.

Tabaka çığ: Sert ve ezilmiş kardan oluşur. Önceden tahmin edilmesi çok zordur ve en ufak titreşimde ortaya çıkabilir.

Ağır kar çığı: Nemli ve eski kardan oluşur, çok ağır kitleleri harekete geçirir ve genellikle kış mevsimi sonunda görülür.