Astronomide kullanılan bazı terim ve kavramlar…

içerikUzay

İçerisinde bütün gök cisimlerini, her türlü madde ve enerjiyi barındıran, yerin atmosferi dışında kalan, sınırsız üç boyutlu sahadır.

Evren

Yerküre de dâhil olmak üzere, bütün gök cisimleri ile her türlü madde ve enerjinin bütünüdür.

Görünür Evren

Evrenin görülebilen kısmıdır. Teknoloji ilerleyip daha güçlü teleskoplara sahip olundukça görünen evrenin sınırları da genişlemektedir. Günümüz teknolojisine göre görünen evren 14 milyar ışık yılı yarıçaplıdır. Evrenin kendisinin ne büyüklükte olduğu ya da evrenin sonlu mu, sonsuz mu olduğu henüz cevaplanamamış sorulardır.

Evrenin gerçek boyutları, görünür evrenden muhtemelen çok daha büyüktür. Evren sonsuz değilse de, görünür evrenimiz çok daha büyük bir bütünlüğün içerisinde küçücük bir nokta kadardır.

Gök Ada (Galaksi)

Çekim kuvveti ile birbirine bağlı milyonlarca yıldızdan, yıldız kümelerinden, bulutsu ve gaz bulutları ile yıldızlar arası gaz ve tozdan oluşmuş sistemdir. Güneş sistemi de adına Samanyolu dediğimiz böyle bir gök adanın içerisinde yer almaktadır. Uzayda böyle milyarlarca gök ada vardır. Birbirlerine çekimsel olarak bağlı çok sayıda gök adadan oluşan sistemlere de gök ada kümeleri denmektedir. Bazen büyük bir gök adanın uydu gök adaları da olabilmektedir. Örneğin, Samanyolu’nun böyle 12 uydusu vardır. Büyük ve Küçük Macellan Bulutsuları, Samanyolu’nun en meşhur uydularıdır.

Yıldız

Merkezlerinde çekirdek (nükleer) tepkimeleri ile enerji üreten ve uzaya salan yoğun plazma küresi şeklindeki gök cisimleridir. Kendisi de bir yıldız olan Güneş’ten sonra bize en yakın yıldız, uzaklığı 4,2 AB (astronomi birimi: Dünya ve Güneş merkezi arasındaki ortalama uzaklık olup AB ile gösterilir. 1 AB = 149,6.106 km) olan Proxsima Centauri’dir. Çıplak gözle görülemeyecek kadar sönüktür.

Gezegen

Bir yıldızın etrafında dolanan, ancak kütlesi enerji üretmeye yetmeyecek kadar küçük olan gök cisimleridir.

Bulutsu

Uzayda bulunan hidrojen ve helyum gibi gazlar ile tozlardan oluşmuş büyük ölçekli bulutlardır. Bir bulutsunun yakınında parlak yıldız var ise yıldızın yaydığı ışık enerjisi sayesinde bulutsu görünür hâle gelir. Böyle bulutsulara aydınlık bulutsu, diğerlerine de karanlık bulutsu denir. Orion (avcı), Macellan, Kedi Gözü, Atbaşı ve Kartal bulutsuları en çok bilinen bulutsulardır.

Meteor

Güneş sistemindeki bir küçük katı cismin (meteoroid) Dünya atmosferine büyük hızlarla girerek sürtünme sonucu akkor hâline gelmesiyle yeryüzünden kısa süreli olarak görülen ışık çizgisidir.

Meteorlara halk arasında “yıldız kayması” veya “kayan yıldız” denmektedir. Bu olay, tipik olarak, atmosferin 80-110 km’ leri arasında oluşur. Meteorları oluşturan gök cisimleri çoğunlukla nohut büyüklüğündedir ve her gün milyonlarca meteor oluşmaktadır. Atmosfere giren gök cismi çok daha büyük ise bu durumda cismin bir kısmı yanıp yok olmadan yeryüzüne düşebilir. Uzaydan gelerek yeryüzüne düşen bu cisimlere gök taşı (meteorite) adı verilir.

Kuyruklu Yıldız

Güneş sisteminin küçük cisimlerinden biridir. Donmuş su ve gazlardan oluşmuştur. Kuyruklu yıdız Güneş’e yaklaştıkça buharlaşarak hareket doğrultusunun aksi yönünde uzayan ve yerden çıplak gözle görülebilen bir kuyruğa sahip olur.

Astronomik Birim (AB): Güneş’in merkeziyle, Dünya’nın merkezi arasındaki ortalama uzaklık 1 AB’dir.

1 AB = 149,6 milyon km.

  • Dünya-Güneş arasındaki uzaklık: 1,00 AB
  • Dünya-Ay arasındaki uzaklık: 0,0026 AB
  • Mars-Güneş arasındaki uzaklık: 1,52 AB
  • Jüpiter-Güneş arasındaki uzaklık: 5,20 AB
  • Plüton-Güneş arasındaki uzaklık: 39,5 AB
  • Dünya-Alfa Proksima Centauri arasındaki uzaklık: 274 000 AB

Işık Yılı (ıy): Işığın boşlukta bir yılda alacağı mesafedir.

1 yıl = 365 gün 6 saattir.

1 yıl = 365.24 + 6 = 8 766 saattir.

1 yıl = 8 766 saat = 8 766.60 = 525 960 dakikadır.

1 yıl= 525 960.60 = 31 557 600 saniyedir.

Yol = Hız.Zaman (Işık hızı, 299 792,458 km/sa tir. Hesaplamalarda 300 000 km/s alınırsa).

Yol = 300 000.31 557 600

Yol = 9 467 280 000 000 km olarak bulunur.

  • Ay’ın, Dünya’ya ortalama uzaklığı 1,2 ışık saniyesidir.
  • Bize Güneş’ten sonra en yakın yıldız olan Alfa Proksima Centauri 4,2 ıy uzaklıktadır.
  • Samanyolu’nun çapı 100 000 ıy kadardır.
  • Komşu gök adalardan Andromeda’nın, Samanyolu’na uzaklığı 2,2 milyon ıy’dır.